|
Z domu urodzenia Świętego – gdzie rozpoczyna się szlak wyruszają pielgrzymi i turyści odwiedzający Skoczów. Jest to oznakowana trasa, która prowadzi do miejsc związanych w tym mieście z życiem i kultem Św. Jana Sarkandra. Ujęte w Szlaku miejsca, to m.in. : ratusz z malowidłem przedstawiającym Świętego, ulica, która od ponad pól wieku nosi Jego imię, kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego – miejsce chrztu, kaplica na wzgórzu zwanym Kaplicówką, kościół parafialny pw. św. Ap. Piotra i Pawła, Caritas oraz dom Sióstr Służebniczek Dębickich przy ul. Mickiewicza – którym patronuje Święty Jan Sarkander.
DOM URODZENIA ŚW. JANA SARKANDRA
Andrzej Komoniecki w „Chronografii albo Dziejopisie Żywieckim” podaje pod datą 1623 r. następującą informację :” Jan Sarkander z miasteczka Skoczów...Gdzie narodzony z pobożnych rodziców Grzegorza ojca i Heleny matki będąc, dom jago ojczysty w Rynku podle samego ratusza.”
W 1890 roku katolicka społeczność Skoczowa postanowiła odkupić dom od Adolfa Zaczka, wyceniony na 9 tys. florenów.
W piwnicy, gdzie wg przekazów Jan Sarkander przyszedł na świat, Franciszek Duś, gorliwy organizator życia religijnego urządził jeszcze w 1890 roku kaplicę.
Na początku XX w., dzięki staraniom skoczowskiego proboszcza ks. Jana Ew.Mocko odprawiane były w tym miejscu Msze św., nabożeństwa i nowenny.
W Sarkandówce mieściło się centrum działalności lokalnych katolickich organizacji- Czytelni Katolickiej /z biblioteką i salą spotkań/, Stowarzyszeń Młodzieży Katolickiej Męskiej i Żeńskiej.
Od 1932 roku rozważano pomysł otwarcia w kamienicy muzeum, które gromadziłoby pamiątki związane z osobą i kultem Jana Sarkandra.
Na początku okupacji zniszczono polską bibliotekę, wprowadzono lokatorów, kaplica zaś stała się składem ziemniaków.
Po wojnie nie wrócono do tradycji – pomieszczenia przeznaczono na mieszkania kwaterunkowe, siedzibę znalazło tutaj przedszkole i posterunek MO. Kaplica do celów kultowych przywrócona została dopiero w 1959 roku i pełni tę funkcję do dziś.
W 1993 roku rozpoczęto remont budynku. W pierwszej kolejności dokonano restauracji kaplicy wg projektu inż. Ludwika Heroka. W trakcie przygotowań do uroczystości związanych z kanonizacją Jana Sarkandra, wrócono do przedwojennego projektu stworzenia w domu urodzenia Męczennika muzeum. Znalazł on uznanie władz kościelnych i samorządowych. Projekt odrestaurowania kamienicy opracowali architekci Ludwik Herok i Alojzy Wróblewski. Jesienią 1993 roku rozpoczęto prace remontowe. Pomieszczenia parteru przeznaczone zostały na ekspozycję muzealną.
29 czerwca 1994 roku bp Tadeusz Rakoczy ordynariusz bielsko-żywiecki poświęcił kaplicę i konsekrował nowy, kamienny ołtarz. W każdą środę o godzinie siódmej odprawiane są w niej Msze św.
Sarkandrówka wróciła do swych dawnych funkcji i tradycji, ponownie stała się centrum chrześcijańskiej działalności kulturalnej i społecznej w mieście i regionie.
 |
OBRAZ Z WIZERUNKIEM JANA SARKANDRA NA WIEŻY RATUSZA
W latach odbudowy skoczowskiego ratusza 1797-1801, pozycja ks. Jana Sarkandra jako patrona Skoczowa była już ugruntowana. Burmistrz i rada miejska postanowili więc umieścić jego wizerunek na frontowej ścianie u nasady wieży. Obraz przetrwał wiele burz dziejowych , nie został zdjęty ani w czasie II wojny światowej, ani w trudnych dla Kościoła latach stalinowskich.
Autor obrazu jest nie znany. Wykonany jest na blasze, farbami olejnymi. 5 – krotnie poddawany konserwacji. Wskutek przemalowań obraz wiele stracił ze swego pierwotnego wyglądu. Poddany został kolejnej konserwacji, obecnie znajduje się na ekspozycji w naszym Muzeum. Na wieży ratuszowej umieszczono kopię, której autorką jest Marta Meinhardt-Gawrońska.
ULICA ŚW. JANA SARKANDRA
Najbliższą domu Jana Sarkandra ulicę wychodzącą z Rynku nazwano pod koniec XIX w. imieniem wyniesionego na ołtarze skoczowianina Jana Sarkandra. Łączy ona miejsce urodzenia przy Rynku z miejscem chrztu świętego – kościołem pw. Znalezienia Krzyża Św.
KOŚCIÓŁEK PW.ZNALEZIENIA KRZYŻA ŚW. - SZPITALIK
Jest najstarszym zabytkiem Skoczowa, jego początki sięgają XV wieku. Historia tego kościółka była przez wieki związana z dziejami miejskiego szpitala, któremu służył jako kaplica.
Właśnie tu Jan Sarkander przystępował do pierwszych sakramentów - tutaj otrzymał sakrament chrztu św. z rąk ówczesnego proboszcza ks. Wojciech Gagatkowskiego /w połowie XVI w. kościół parafialny zajmowali ewangelicy – kaplica szpitalna była miejscem kultu dla skoczowskich katolików/.
Kamienna chrzcielnica – stojąca obecnie w prezbiterium kościoła – stała się niemym świadkiem jego chrztu.
W głównym ołtarzu /obok figury św. Heleny/umieszczona jest figura św. Jana Sarkandra. Od 1958 roku sklepienie Szpitalika zdobią malowidła Jakuba Kawuloka z Istebnej. Trzy z nich związane są z Męczennikiem : scena chrztu, męczeństwa, wyniesienia do chwały.
KAPLICA NA WZGÓRZU
Szczególnym miejscem dla skoczowian jest Kaplicówka, wzgórze nad miastem, które swą nazwę wzięło od stojącej tam kapliczki, przeniesionej na obecne miejsce w
I poł. XIX wieku.
Powstanie drugiej kaplicy wiąże się z beatyfikacją ks. Jana / fundator – ks. proboszcz Józef Michałek /. Stara kapliczka została zachowana i stanowiła wnękę ołtarzową nowej budowli – poświęcona została w 1871 roku, dedykowana bł. Janowi Sarkandrowi.
Korzystne dla kaplicy były lata proboszczowania w Skoczowie ks. Jana Ew. Mocki, wielkiego czciciela bł. Jana Sarkandra. W 1903 roku podjął on zaniechane procesje na Kaplicówkę w ostatnią niedzielę maja. Na mocy biskupiego zarządzenia z 1905 roku, co roku w maju wyruszała ku kaplicy procesja teoforyczna.
Ponieważ stan techniczny kaplicy był zły, w 1923 roku wzniesiono nową. Decyzję budowy obecnej kaplicy przyśpieszyło postanowienie papieża Piusa XI, który na prośbę biskupa katowickiego i Episkopatu Polski w 1932 roku rozciągnął kult bł. Jana ze Skoczowa na całą Polskę. Ks. Jan Ew. Mocko, przewidując wzrost czci i zainteresowania postacią Błogosławionego, a także łącząc z tym miejscem plany na przyszłość, postanowił wznieść na wzgórzu większe oratorium – poświęcone zostało w 1934 roku - ze stylowym ołtarzem z figurą Błogosławionego.
W 1945 roku kaplica stała się celem sowieckiego ostrzału / stanowiła dla armii niemieckiej punkt obserwacyjny dla kierowania ogniem artyleryjskim/, uległa poważnemu uszkodzeniu. Odremontowano ją dzięki staraniom i materialnej pomocy miejscowego kupca Józefa Sławiczka.
Kaplica stanowiła cel nie tylko odpustowych procesji / z roku na rok rosła liczba uczestników odpustów/. Gromadzili się tu wierni różnych stanów na dni skupienia czy pielgrzymki. O godny wygląd kaplicy bardzo starał się ks. Kanonik Karol Picha.
Od 1984 roku rozpoczęto starania, by przed kaplicą postawić 22-metrową stalową konstrukcję krzyża, przy którym w 1983 roku Papież Jan Pawel II spotkał się z wiernymi ze Śląska na katowickim lotnisku – Muchowcu. Wielkim orędownikiem ustawienia krzyża na Kaplicówce w Skoczowie był bp H. Bednorz /.
22 maja 2005 roku Abp Stanisław Dziwisz osobisty sekretarz Papieża Jana Pawła II odprawił na wzgórzu zwanym Kaplicówką Jubileuszową Mszę św. w ramach obchodów 10-lecia pielgrzymki Ojca Świętego Jana Pawła II do Skoczowa. Arcybiskup poświęcił ustawiony na Kaplicówce granitowy monument upamiętniający miejsce, gdzie Jan Paweł II odprawił Mszę św. 10 lat temu.
22 kwietnia 2006 roku na wzgórzu uroczyście zasadzony został „Dąb Papieski”. Dąb będzie rósł w miejscu, gdzie 22 maja 1995 roku Papież odprawił Mszę św. dziękczynną za kanonizację Jana Sarkandra.
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY PW. ŚW. APOSTOŁÓW PIOTRA I PAWŁA
Najwięcej śladów czci do Jana Sarkandra zachowało się w murach kościoła i plebanii katolickiej parafii pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Skoczowie.
Obecny kościół pochodzi z 1762 roku i jest piątą z rzędu budowlą na tym miejscu, wzniesioną po pożarze miasta w 1756 roku. W czasach Sarkandra w skoczowskim kościele parafialnym swoje nabożeństwa odprawiali ewangelicy, stanowiący większość w mieście.
Pamiątki świadczące o kulcie ks.Jana Sarkandra :
-Kielich sarkandrowski z 1776 r./ z 6 scenami z życia i męczeństwa Błogosławionego/ - skradziony w 1923 roku.
-Relikwie św. Jana Sarkandra – od czasu beatyfikacji – 1860 roku. W 1920 roku, kiedy przypadała 300. rocznica śmierci bł. Jana Sarkandra - ks. Jan Ew. Mocko, za pośrednictwem cieszyńskiego Generalnego Wikariatu podjął starania u ołomunieckiego kard. Skrbeńskiego o przekazanie rodzinnej parafii większej Jego relikwii. Relikwie Jana Sarkandra niesione są co roku w uroczystej procesji na Kaplicówkę w dniu odpustu.
Wnętrze kościoła wzbogaciło się z czasem o nowe elementy wystroju związane z Jego kultem /inwentarz z 1900 roku/:
-Dzwon noszący imię Sarkandra na wieży kościelnej /przejęty na cele wojenne w 1916 roku/
-Figura bł. Jana za ołtarzem głównym
-Osobny Jego ołtarz
W 1906 przebudowano ołtarze w kościele parafialnym, dedykując Sarkandrowi ołtarz po prawej stronie głównego ołtarza / styl barokowy, ze statuą bł. Jana – wykonaną na wzór ołomunieckiej znad grobu Męczennika, w 1973 roku zmieniono jej polichromię /.
W 1972 roku zniszczone malowidła na sklepieniu nawy głównej / autor : Precek z Ołomuńca /, zastąpiono nowymi, przedstawiającymi sceny z życia Jana Sarkandra : wyjazd z matką do Przybora, pielgrzymkę na Jasną Górę, męczeństwo i chwałę Błogosławionego
/ autor : prof. E.Czarnecki z Katowic /.
W lewej nawie kościoła stoi stara, drewniana figura przedstawiająca bł. Jana rozciągniętego na skrzypcu.
W 1923 roku zakupiono 3 nowe dzwony. Jeden z nich poświęcono Sarkandrowi: „ad honorem beati Joannis Sarcandri” / padł ofiarą rabunku władz okupacyjnych. W 1967 roku, w 200 rocznicę konsekracji kościoła, ks. bp Józef Kurpas sufragan katowicki poświęcił 2 nowe dzwony, z których jeden nazwano „Jan Sarkander”.
FIGURA JANA SARKANDRA
Rzeźba św. Jana Sarkandra /stojąca od 1960 roku przed bocznym wejściem do kościoła, od strony ul. Kościelnej/ jest trochę zapomnianym dziś zabytkiem. Wyrzeźbił ją w piaskowcu skoczowski artysta rzeźbiarz Wacław Donay w 1794 roku. Figura przedstawia Jana Sarkandra w stroju kapłańskim, komży i stule. U stóp Świętego widzimy aniołka, trzymającego zamkniętą na kłódkę księgę – symbol sakramentalnego milczenia – częsty ikonograficzny atrybut Jana Sarkandra. Wykonanie figury zlecił skoczowski wikary – ks. Bonczek. Figura z łacińskim napisem, który po polsku brzmiał :”Pielgrzymie zatrzymaj się i zwróć pobożne oczy twoje na obraz Jana Sarkandra, r.1794”, stała pierwotnie na skoczowskim rynku / do 1942 roku/
 |
DOM SIEROT KATOLICKICH – CARITAS
Błogosławiony Jan Sarkander patronował pierwszemu katolickiemu przytułkowi dla sierot, który powstał w 1910 roku pod patronatem Dziedzictwa bł. Jana Sarkandra, z inicjatywy ks. proboszcza Jana Ew. Mocki. Opiekę nad dziećmi powierzono Siostrom Służebniczkom Dębickim. W czasie okupacji siostry wysiedlono z budynku , a w kilka lat po wojnie zakład zamieniono na dom dla chłopców wymagających specjalnej troski – Caritas. Obecnie jest to Dom Opieki Społecznej, dalej prowadzony przez siostry.
FIGURA JANA SARKANDRA PRZY UL. MICKIEWICZA
Ufundowana przez Mikołaja i Marię Sperlingów w 1890 roku, poświęcona rok później. Pierwotnie nie była polichromowana. Przedstawienie Świętego Jana Sarkandra z zamkniętą na kłódkę księgą, którą trzyma w dłoni oraz palcem drugiej ręki w geście milczenia przytkanym do ust – jest jednym z najstarszych ujęć jego postaci. Odrestaurowana w 1990 roku.
DOM SIÓSTR SŁUŻEBNICZEK
W 1960 roku właścicielka budynku pani Anna Janko przekazała go testamentarnie Zgromadzeniu. Siostry zamieszkały w nim 2 lata wcześniej – w 1958 roku, po zlikwidowaniu w 1951 roku przez ówczesne władze miejskie Domu Starców przy Szpitaliku, w którym pracowały i zasiedleniu obiektu przez lokatorów. Siostry obrały sobie za patrona Jana Sarkandra ze Skoczowa.
|
|
